c-PCR Beton towarowy — Uzupełniające reguły kategorii produktów

Spis treści

1. Zakres stosowania 2. Powołania normatywne 3. Terminy i definicje 4. Opis produktu 5. Granice systemu 6. Dane i źródła danych 7. Obliczenia LCA 8. Wskaźniki emisyjne 9. Klasyfikacja GWR EN 206-1:2026

Zakres stosowania

Niniejszy dokument określa uzupełniające reguły kategorii produktów (c-PCR) dla opracowania deklaracji środowiskowych (EPD) betonu towarowego w ramach Programu EPD Polska. Dokument stanowi polską adaptację europejskiej normy EN 16757:2022 i uzupełnia wymagania EN 15804:2012+A2:2019 o specyfikę kategorii produktu oraz specyfikę polskiego rynku.

Niniejszy dokument obejmuje:

Beton towarowy produkowany w wytwórniach stacjonarnych i mobilnych zgodnie z EN 206-1:2026, w klasach wytrzymałości od C8/10 do C100/115
Betony specjalne: samozagęszczalne (SCC), napowietrzone, lekkie (LWAC), wysokowartościowe (HPC) — zgodnie z EN 16757:2022
Zaprawy konstrukcyjne i podkłady betonowe, o ile produkowane na tych samych wytwórniach co beton towarowy

Niniejszy dokument nie obejmuje:

Elementów prefabrykowanych z betonu (objęte odrębnymi c-PCR)
Betonu wytwarzanego na miejscu budowy (beton budowlany mieszany ręcznie lub w betoniarce wolnospadowej)
Wyrobów z betonu komórkowego, betonu lekkiego z kruszyw sztucznych (keramzyt)

Produkty objęte niniejszym dokumentem są klasyfikowane zgodnie z CPC 37530 (Beton gotowy do użycia) oraz CN 3824 50 10.

Powołania normatywne

W niniejszym dokumencie powołano się na poniższe dokumenty w sposób, w którym część lub całość ich treści stanowi wymagania niniejszego dokumentu. Dla powołań datowanych stosuje się wyłącznie wydanie przywołane. Dla powołań niedatowanych stosuje się najnowsze wydanie dokumentu (łącznie ze zmianami).

EN 15804:2012+A2:2019, Zrównoważoność obiektów budowlanych — Deklaracje środowiskowe wyrobu — Podstawowe zasady kategoryzacji wyrobów budowlanych

EN 16757:2022, Zrównoważoność obiektów budowlanych — Deklaracje środowiskowe wyrobu — Reguły kategorii produktów uzupełniające EN 15804 dla betonu i elementów betonowych

EN 15941:2024, Zrównoważoność obiektów budowlanych — Deklaracje środowiskowe wyrobu — Metodologia wyboru i stosowania danych

EN 206-1:2026, Beton — Wymagania, właściwości, produkcja i zgodność

PN-B-06265:2018, Beton — Wymagania, właściwości, produkcja i zgodność — Krajowe uzupełnienie PN-EN 206+A2:2021-08 (minimalne dozowanie cementu, klasy ekspozycji, wymagania trwałościowe dla warunków polskich)

ISO 14025:2006, Etykiety i deklaracje środowiskowe — Deklaracje środowiskowe typu III — Zasady i procedury

ISO 14040:2006, Zarządzanie środowiskowe — Ocena cyklu życia — Zasady i struktura

ISO 14044:2006, Zarządzanie środowiskowe — Ocena cyklu życia — Wymagania i wytyczne

Rozporządzenie (UE) 2024/3110 ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych (CPR)

Dyrektywa 2008/98/WE w sprawie odpadów (ramowa dyrektywa odpadowa)

Terminy i definicje

Na potrzeby niniejszego dokumentu stosuje się terminy i definicje podane w EN 15804:2012+A2:2019 sekcja 3 oraz w EN 16757:2022 sekcja 3, a ponadto poniższe:

beton towarowy — beton przygotowany do dostawy w stanie świeżym przez producenta, zgodnie z EN 206-1:2026, przeznaczony do wbudowania na miejscu budowy

podejście cut-off — metoda alokacji, w której materiał wtórny (produkt uboczny wg Art. 5(1) lub materiał po utracie statusu odpadu wg Art. 6 Dyrektywy 2008/98/WE) przekraczający granicę systemu wchodzi do systemu produktowego z zerowym obciążeniem emisyjnym w module A1 (GWP produkcji = 0). Emisje transportu (A2) i przetwarzania (A3) są uwzględniane normalnie. Podejście nie ma zastosowania do materiałów posiadających własną deklarację EPD lub zarejestrowanych jako produkt (np. GGBS z oznakowaniem CE) — te wchodzą do systemu z własnym wskaźnikiem GWP. Zasady szczegółowe: EN 16757:2022 §6.3.

poLCA — baza wskaźników środowiskowych Programu EPD Polska, zawierająca wskaźniki emisyjne dla materiałów i procesów stosowanych na polskim rynku budowlanym, opracowana na podstawie danych pierwotnych, krajowych EPD branżowych i raportów KOBiZE

DQR — wskaźnik jakości danych (Data Quality Rating), wyrażony liczbowo, gdzie 1,0 = najwyższa jakość (dane pierwotne ze zweryfikowanej EPD dostawcy), 4,0 = najniższa dopuszczalna jakość (dane konserwatywne). Wartość DQR ≤ 3,0 jest wymagana przez EN 15804+A2

miks cementowy — procentowy udział poszczególnych typów cementu (CEM I, CEM II, CEM III, CEM IV, CEM V) w całkowitym zużyciu cementu na danej wytwórni betonu w okresie referencyjnym

pasmo emisyjne GWR EN 206-1:2026 — klasa redukcji emisji CO₂ betonu (GWR 0–9) wg EN 206-1:2026 §5.4, wyrażona jako procentowa redukcja GWP (A1–A3) w odniesieniu do betonu referencyjnego CEM I tej samej klasy wytrzymałości

Opis produktu i jednostka deklarowana

4.1 Opis produktu

Beton towarowy jest mieszaniną cementu, kruszyw (naturalnych lub z recyklingu), wody, domieszek chemicznych oraz opcjonalnych dodatków mineralnych (popiół lotny, żużel wielkopiecowy, pyły krzemionkowe, mączka wapienna). Produkcja obejmuje dozowanie składników, mieszanie w mieszalce wytwórni oraz załadunek do pojazdu transportowego.

4.2 Jednostka deklarowana

Jednostką deklarowaną jest 1 m³ betonu towarowego o określonej klasie wytrzymałości na ściskanie (np. C30/37), produkowanego na wytwórni stacjonarnej lub mobilnej, dostarczanego w stanie świeżym.

UWAGA: Zgodnie z EN 16757:2022 §5.2, jednostką deklarowaną dla betonu towarowego jest 1 m³ betonu świeżego. Masa betonu różni się w zależności od klasy i receptury (typowo 2 300–2 500 kg/m³ dla betonu zwykłego). W EPD powinien być podana zarówno objętość (1 m³) jak i masa odpowiadająca tej objętości dla konkretnej receptury.

4.3 Warianty produktu

Jeśli EPD obejmuje więcej niż jedną klasę wytrzymałości (np. C20/25, C25/30, C30/37), wskaźniki środowiskowe powinny być podane osobno dla każdej klasy. Dopuszczalna jest deklaracja średniej ważonej (ważonej wolumenem produkcji) jedynie w przypadku EPD typu „średnia z wytwórni" (average EPD), pod warunkiem podania zakresu zmienności (wartość minimalna i maksymalna).

4.4 Typy deklaracji środowiskowej

Niniejszy c-PCR dopuszcza następujące typy deklaracji środowiskowej:

Typ EPD	Zakres	Okres danych	Weryfikacja
EPD wytwórni (average EPD)	Wszystkie klasy betonu produkowane w danej wytwórni w okresie referencyjnym	Minimum 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych	Pełna weryfikacja (audyt AVS 3+ na miejscu). Ważność: 5 lat z nadzorem rocznym.
EPD produktowe (product-specific EPD)	Jedna klasa betonu, jedna receptura, jedna wytwórnia	Minimum 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych	Pełna weryfikacja (audyt AVS 3+). Ważność: 5 lat.
EPD projektowe (project-specific EPD)	Jedna klasa betonu, jedna receptura, konkretna inwestycja budowlana, faktyczna odległość transportu A4	Receptura i dane dostawcy aktualne na dzień zamówienia	Weryfikacja uproszczona (desk review operatora) na podstawie zweryfikowanego EPD wytwórni. Ważność: czas realizacji inwestycji.

EPD PROJEKTOWE: EPD projektowe stanowi wariant zweryfikowanego EPD wytwórni i dopuszcza się jego wydanie wyłącznie jeśli wytwórnia posiada ważne EPD wytwórni (average EPD) zweryfikowane w ramach Programu EPD Polska. EPD projektowe uwzględnia: (a) konkretną recepturę betonu zamówionego na daną inwestycję, (b) faktyczną odległość transportu z wytwórni na budowę (moduł A4), (c) konkretnego dostawcę cementu (jeśli znany). Ponowna pełna weryfikacja nie jest wymagana — weryfikator dokonuje przeglądu dokumentacji (desk review) potwierdzającego, że dane wejściowe mieszczą się w zakresie zweryfikowanego EPD wytwórni.

4.5 Okres referencyjny

Okres referencyjny dla danych produkcyjnych stosowanych w obliczeniu wskaźników środowiskowych wynosi minimum 12 kolejnych miesięcy kalendarzowych, zakończonych nie wcześniej niż 6 miesięcy przed datą złożenia wniosku o weryfikację. Dla EPD projektowego okres referencyjny nie ma zastosowania — stosuje się dane aktualne na dzień zamówienia.

Granice systemu

5.1 Moduły obowiązkowe

Zgodnie z EN 15804+A2:2019 i Rozporządzeniem (UE) 2024/3110 (CPR), deklaracja środowiskowa betonu towarowego powinna obejmować co najmniej moduły A1–A3:

Moduł	Zakres	Opis dla betonu towarowego
A1	Pozyskanie surowców	Produkcja cementu, wydobycie kruszyw, produkcja domieszek, uzdatnianie wody, wytworzenie dodatków mineralnych (w zakresie objętym granicami systemu — patrz sekcja 7 dot. cut-off)
A2	Transport surowców	Transport cementu, kruszyw, domieszek i wody od dostawcy do wytwórni betonu
A3	Produkcja	Dozowanie, mieszanie, załadunek na pojazd. Obejmuje zużycie energii elektrycznej, paliw, wody procesowej (zarobowa + mycie) na wytwórni

Rysunek 1 — Schemat granic systemu dla betonu towarowego z klasyfikacją GWR (moduły A1–A3)

5.2 Moduły opcjonalne

Producent może rozszerzyć deklarację o następujące moduły (scenariusze domyślne: Załącznik C):

Moduł	Zakres	Scenariusz domyślny
A4	Transport do odbiorcy	Betonomieszarka 8 m³, dystans 15 km (mediana PL), powrót pusty
A5	Wbudowanie	Pompowanie (energia pompy), odpady betonu na budowie (2–3%)
C1–C4	Koniec życia	Rozbiórka → transport 30 km → kruszenie → 70% recykling (RCA), 30% składowanie
D	Korzyści z recyklingu	Zastąpienie kruszywa naturalnego przez RCA; Q_s,out/Q_s,in = 0,9

Jakość danych i hierarchia źródeł

6.1 Hierarchia jakości danych (EN 15941:2024)

Dane wejściowe do obliczenia wskaźników środowiskowych powinny odpowiadać najwyższemu dostępnemu poziomowi w poniższej hierarchii:

Poziom	Źródło danych	Priorytet	Przykłady
1	Dane pierwotne wytwórni (pomiary własne)	Najwyższy	Zmierzone zużycie energii na m³, odczyty wodomierza, karty wagowe
2	EPD dostawców (specyficzne dla produktu)	Wysoki	EPD cementu CEM I 42.5R od Górażdże, EPD kruszywa od Lhoist
3	Średnie krajowe / regionalne (poLCA)	Średni	Cement CEM III/B polski (średnia branżowa SPC), kruszywo naturalne PL
Domieszki chemiczne	1 500–3 000	n/d	ecoinvent 3.9.1	3,0
5	Dane ostrożnościowe (konserwatywne)	Awaryjny	Brak danych → górna granica z EN 16757 lub wartość worst-case

WYMAGANE: Producent powinien stosować najwyższy dostępny poziom danych. Jeśli dostawca cementu posiada własną deklarację środowiskową (EPD) — producent powinien ją zastosować (Poziom 2), a nie dane średnie dla branży (Poziom 3). Wskaźnik DQR całego zestawu danych powinien wynosić ≤ 3,0 zgodnie z EN 15804+A2:2019.

6.2 Postępowanie przy braku EPD dostawcy cementu

Na polskim rynku indywidualne EPD posiada część producentów cementu (Górażdże, Holcim). Pozostali producenci (Warta, Odra, Ożarów, CEMEX Chełm/Rudniki, Dyckerhoff) na dzień opracowania niniejszego dokumentu nie opublikowali indywidualnych EPD. Poniższa tabela określa postępowanie producenta betonu w zależności od dostępności danych:

Sytuacja	Poziom danych (EN 15941)	Źródło wskaźnika GWP	DQR	Uwagi
Dostawca ma indywidualną EPD	Poziom 2 (specyficzny)	Wartość GWP z EPD dostawcy przypisana do danego typu cementu (np. Górażdże CEM I 42.5R = 870 kg CO₂e/t)	1,5–2,0	Najwyższa wiarygodność. Kwalifikacja do oświadczenia ECV-B4 („certyfikowany łańcuch dostaw")
Dostawca nie ma EPD, ale jest członkiem SPC	Poziom 3 (średnia krajowa)	Wartość GWP z EPD branżowej SPC/ITB (nr rej. S-P-07518, 2025) dla danego typu cementu (np. CEM I: GWP-total = 766 kg CO₂e/t, CEM II: GWP-total = 614 kg CO₂e/t (EN 15804+A2))	2,5–3,0	Dane dopuszczalne. Wynik oparty na średniej branżowej — poprawny, ale mniej precyzyjny
Dostawca spoza SPC lub cement importowany	Poziom 4 (europejski)	Wartość GWP z bazy ecoinvent lub Ökobaudat dla danego typu cementu	3,0	Dane dopuszczalne, ale niższa jakość
Brak jakichkolwiek danych o dostawcy	Poziom 5 (konserwatywny)	Wartość konserwatywna (worst-case): GWP CEM I = 950 kg CO₂e/t (górna granica wg EN 16757:2022)	4,0	Rozwiązanie awaryjne. Znacząco zawyża wynik GWP betonu

ZASADA: Producent betonu nie ponosi odpowiedzialności za brak EPD swojego dostawcy cementu. Brak indywidualnej EPD dostawcy nie uniemożliwia opracowania EPD betonu — skutkuje zastosowaniem danych niższego poziomu i wyższym wskaźnikiem DQR. Wybór dostawcy cementu posiadającego EPD stanowi zachętę rynkową — nie karę administracyjną.

6.3 Aktualność wskaźnika energii elektrycznej

Wskaźnik emisyjny miksu energetycznego Polski (kg CO₂e/MWh) powinien odpowiadać ostatniemu opublikowanemu raportowi Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) — nie starszemu niż 2 lata od daty obliczenia. Wskaźnik zmienia się co roku (trend spadkowy: 2022 ≈ 750, 2023 ≈ 710, 2024 ≈ 690 kg CO₂e/MWh). Aktualizacja następuje z każdą nową wersją bazy poLCA. Producent jest zobowiązany do przeliczenia wyników w ciągu 60 dni od publikacji nowej wersji bazy.

Obliczenia LCA — alokacja i cut-off

7.1 Podejście cut-off dla dodatków mineralnych

Obliczenia LCA powinny być wykonane zgodnie z EN 15804:2012+A2:2019 sekcja 6.4. Niniejsza sekcja określa wyłącznie uzupełniające reguły specyficzne dla betonu towarowego.

WARUNEK CUT-OFF: Wskaźnik GWP = 0 (podejście cut-off) może być stosowany w module A1 wyłącznie dla materiałów spełniających kryteria produktu ubocznego (Art. 5(1) Dyrektywy 2008/98/WE) lub posiadających status „koniec odpadu” (end-of-waste, Art. 6). Emisje transportu (A2) i przetwarzania na wytwórni (A3) są uwzględniane normalnie — zerowe obciążenie dotyczy tylko produkcji materiału. Jeśli materiał posiada własną deklarację EPD lub jest zarejestrowany jako produkt z oznakowaniem CE (np. GGBS), powinien być uwzględniony z własnym wskaźnikiem GWP (podejście alokacyjne wg EN 16757:2022 §6.3). Pełna lista materiałów pre-kwalifikowanych: Załącznik B.

7.2 Zasady alokacji danych operacyjnych

W praktyce wytwórni betonu część danych wejściowych wymaga alokacji — przypisania określonej części zużycia do procesu produkcji betonu, gdy brak jest oddzielnego pomiaru. Szczegółowe zasady alokacji: Załącznik A. Poniżej określono zasadę ogólną:

ZASADA OGÓLNA ALOKACJI: W każdym przypadku stosowania alokacji producent powinien udokumentować zastosowaną metodę i jej uzasadnienie. Zmiana metody alokacji między okresami referencyjnymi wymaga uzasadnienia. W przypadku wątpliwości stosuje się podejście ostrożnościowe (wartość wyższą).

7.3 Typowa struktura emisji GWP betonu C30/37

Poniższe dane przedstawiają typowy udział poszczególnych składników w całkowitym wskaźniku GWP betonu klasy C30/37 (A1–A3), na podstawie danych z polskich wytwórni:

Składnik	Typowy udział w GWP-total	Zakres	Znaczenie
Cement (A1)	75–85%	65–90% (zależne od typu)	Dominujące źródło emisji — determinuje wynik końcowy
Transport surowców (A2)	5–12%	3–18% (zależne od odległości)	Istotne przy dużych odległościach transportu kruszyw
Kruszywa (A1)	3–8%	1–15% (łamane > naturalne)	Niski udział; wyższy dla kruszyw łamanych
Energia wytwórni (A3)	2–5%	1–8%	Zależny od miksu energetycznego PL
Domieszki (A1)	1–3%	0,5–5%	Marginalny wpływ na wynik
Woda (A1+A3)	< 1%	0,1–0,5%	Pomijalne

Rysunek 2 — Typowa struktura emisji GWP betonu C30/37 (CEM II/B-S, GWP-total ≈ 270 kg CO₂e/m³)

7.4 GWP — trzy podwskaźniki

Zgodnie z EN 15804+A2:2019 wskaźnik GWP jest raportowany w trzech składowych: GWP-fossil (emisje z paliw kopalnych i procesów przemysłowych), GWP-biogenic (emisje biogeniczne — wiązanie i uwalnianie CO₂ przez biomasę) oraz GWP-luluc (emisje z użytkowania gruntów). Dla betonu towarowego GWP-fossil stanowi ponad 99% GWP-total — emisje biogeniczne i z użytkowania gruntów są pomijalne. W deklaracji EPD wszystkie trzy podwskaźniki powinny być zadeklarowane osobno.

Wskaźniki emisyjne — polski rynek betonu

Wskaźniki środowiskowe deklarowane w EPD obejmują pełny zakres EN 15804+A2:2019 (13 wskaźników wpływu + zasoby + odpady + przepływy wyjściowe). Niniejsza sekcja podaje domyślne wartości wskaźnika GWP-total dla głównych surowców stosowanych w produkcji betonu na rynku polskim:

Materiał	GWP-total (EN 15804+A2) [kg CO₂e / t]	Info dodatkowa [kg CO₂e / t]	Źródło	DQR
Cement CEM I 42.5R	766	—	poLCA v2025.1 / EPD producentów	1,5–2,0
Cement CEM II/B-S 42.5N	614	—	poLCA v2025.1	2,0
Cement CEM III/A 42.5N	511	—	poLCA v2025.1	2,0
Cement CEM III/B 32.5N	~400	—	poLCA v2025.1	2,0
Kruszywo naturalne (piasek/żwir)	3,5–5,0	n/d	poLCA v2025.1	2,5
Kruszywo łamane (granit/bazalt)	8,0–15,0	n/d	poLCA v2025.1	2,5
Kruszywo z recyklingu (RCA)	2,5–6,0	n/d	ecoinvent 3.9.1	3,0
Popiół lotny (produkt uboczny — cut-off)	0	n/d	EN 16757:2022 §6.3	1,0
Żużel wielkopiecowy mielony (GGBS — cut-off)	0	n/d	EN 16757:2022 §6.3	1,0
Woda	0,3–0,5	n/d	poLCA v2025.1	2,0
Domieszki chemiczne	1 500–3 000	n/d	ecoinvent 3.9.1	3,0
Energia elektryczna PL (miks krajowy)	690 kg CO₂e / MWh	n/d	KOBiZE, raport 2024 (dane za rok 2023)	1,5
Olej napędowy	3,17 kg CO₂e / l	n/d	KOBiZE, raport 2024 (dane za rok 2023)	1,0
Transport ciężarowy 28t	0,085 kg CO₂e / t·km	n/d	ecoinvent 3.9.1	2,0

UWAGA: Wartości w powyższej tabeli stanowią dane domyślne (Poziom 3–4 wg EN 15941). Producent betonu powinien stosować dane wyższego poziomu, jeśli są dostępne (np. indywidualną EPD dostawcy cementu zamiast zakresu poLCA). Tabela podlega aktualizacji z każdą nową wersją bazy poLCA. Wersja bazy: poLCA v2025.1. Następna aktualizacja obowiązkowa: nie później niż 2026-12-31 lub w ciągu 60 dni od publikacji nowego raportu KOBiZE.

8.2 Podwskaźniki GWP wg EN 15804+A2:2019

Zgodnie z EN 15804+A2:2019, wskaźnik GWP jest raportowany w trzech podwskaźnikach:

Podwskaźnik	Definicja	Znaczenie dla betonu
GWP-fossil	Emisje i pochłanianie z paliw kopalnych, kalcynacji i karbonatyzacji	Dominujący — ponad 99% GWP-total. Obejmuje emisje z paliw alternatywnych (klasyfikowanych jako odpady) użytych w produkcji cementu.
GWP-biogenic	Emisje i pochłanianie biogeniczne (biomasa, drewno)	Pomijalne dla betonu (< 0,1% GWP-total)
GWP-luluc	Emisje z użytkowania gruntów i zmiany użytkowania gruntów	Pomijalne dla betonu (< 0,02% GWP-total)
GWP-total	GWP-fossil + GWP-biogenic + GWP-luluc — to jest wskaźnik stosowany do klasyfikacji GWR

Wartości GWP z EPD branżowej SPC/ITB (grudzień 2025)

Poniższa tabela podaje wartości GWP z deklaracji środowiskowej Stowarzyszenia Producentów Cementu, sporządzonej przez ITB (data zatwierdzenia: 18.12.2025, ważność do 18.12.2030). Dane reprezentatywne dla polskiego rynku (rok produkcyjny 2022).

Wskaźnik	Jednostka	CEM I	CEM II	CEM III	CEM IV	CEM V
GWP-fossil (EN 15804+A2)	kg CO₂e/t	766	613	510	510	546
GWP-biogenic	kg CO₂e/t	0,21	0,58	0,77	1,43	0,85
GWP-luluc	kg CO₂e/t	0,07	0,09	0,07	0,12	0,12
GWP-total	kg CO₂e/t	766	614	511	511	547
Śl. węglowy netto (ISO 14067)	t CO₂/t	0,584	0,473	0,398	0,397	0,430

Źródło: EPD SPC/ITB, Deklaracja Środowiskowa Produktu Typ III — Cementy CEM I–V wyprodukowane w Polsce, grudzień 2025. Jednostka deklarowana: 1 tona. PCR: ITB PCR A. Weryfikacja zewnętrzna: dr inż. Halina Prejzner. Audyt danych LCA: prof. dr hab. inż. Michał Piasecki (ITB).

UWAGA METODYCZNA: Wartość „śladu węglowego netto” (ISO 14067) wynosi 584 kg CO₂/t dla CEM I i jest niższa od GWP-fossil (766), ponieważ odlicza emisje z paliw alternatywnych (waste-derived fuels). Zgodnie z EN 15804+A2:2019 te emisje są jednak uwzględniane w GWP-fossil. Program EPD Polska stosuje GWP-total wg EN 15804+A2 jako wskaźnik do obliczeń LCA betonu i klasyfikacji GWR, co jest spójne z wymaganiami CPR 2024/3110. Wartość „netto” podawana jest jako informacja dodatkowa.

8.3 Karbonatyzacja — potencjał pochłaniania CO₂

Beton pochłania CO₂ z atmosfery w procesie karbonatyzacji — naturalnego odwrócenia reakcji kalcynacji wapienia. Zgodnie z EN 16757:2022 Załącznik G (informacyjny) potencjał pochłaniania CO₂ dopuszcza się obliczyć dla modułów B1 (eksploatacja), C3 (przetwarzanie odpadów) i D (korzyści z recyklingu). Typowy łączny potencjał pochłaniania wynosi 10–25% emisji A1–A3 dla betonu konstrukcyjnego.

Moduł	Opis	Pochłanianie CO₂ (% GWP A1–A3)	Uwagi
B1	Karbonatyzacja powierzchniowa w trakcie eksploatacji (50 lat)	3–6%	Zależy od klasy ekspozycji i grubości otuliny
C3	Karbonatyzacja przyspieszona po kruszeniu (powierzchnia rośnie 100×)	2–5%	Zależy od scenariusza końca życia
D	Karbonatyzacja RCA na składowisku / w nasypie	5–15%	Poza granicami systemu

POSTANOWIENIE: Program EPD Polska przyjmuje karbonatyzację jako informację dodatkową w EPD. System EPD+ Kalkulator oblicza potencjał pochłaniania CO₂ zgodnie z EN 16757:2022 Załącznik G i prezentuje go w osobnej sekcji EPD oznaczonej „Informacja dodatkowa — potencjał karbonatyzacji". Wartość ta nie jest wliczana do GWP-total modułów A1–A3 i nie wpływa na klasyfikację emisyjną GWR EN 206-1:2026 (sekcja 9) ani na oświadczenie ECV. Karbonatyzacja nie wpływa na porównywalność EPD typu cradle-to-gate.

Klasyfikacja emisyjna betonu (polska adaptacja GWR EN 206-1:2026)

9.1 System klasyfikacji

Program EPD Polska przyjmuje system klasyfikacji emisyjnej betonu oparty na klasach GWR (Global Warming Reduction) zgodnie z EN 206-1:2026 §5.4. System GWR klasyfikuje beton w 10 klasach (od GWR 0 do GWR 9) na podstawie procentowej redukcji emisji GWP (A1–A3) w odniesieniu do betonu referencyjnego CEM I tej samej klasy wytrzymałości. Polska adaptacja definiuje krajowe wartości referencyjne Gr (Annex G).

Wzór obliczeniowy (EN 206-1:2026 §5.4.3):

X = 100 × (1 − G_a / G_r)

gdzie: G_a = GWP betonu ocenianego (A1–A3), G_r = GWP betonu referencyjnego CEM I (ta sama klasa wytrzymałości)

9.2 Klasy GWR — progi redukcji

Klasa GWR	Redukcja X	Certyfikat ECV	Znaczenie
GWR 0	X < 10%	—	Beton standardowy
GWR 1	10% ≤ X	★	Zredukowana emisja
GWR 2	20% ≤ X	★	Zredukowana emisja
GWR 3	30% ≤ X	★★	Obniżona emisja
GWR 4	40% ≤ X	★★	Obniżona emisja
GWR 5	50% ≤ X	★★★	Beton niskoemisyjny
GWR 6	60% ≤ X	★★★	Beton niskoemisyjny
GWR 7	70% ≤ X	★★★	Beton niskoemisyjny
GWR 8	80% ≤ X	★★★	Beton niskoemisyjny
GWR 9	90% ≤ X	★★★	Beton bliski zeru emisji

9.3 Polskie wartości referencyjne G_r (EN 206-1:2026 Annex G)

9.3.1 Zasada obliczania G_r

Wartość referencyjna G_r oznacza GWP-total (A1–A3) betonu referencyjnego — tj. betonu wyprodukowanego wyłącznie z cementu CEM I (bez dodatków mineralnych), o tej samej klasie wytrzymałości co beton oceniany, w typowych polskich warunkach produkcji.

G_r jest obliczony z tych samych wskaźników emisyjnych i reguł obliczeniowych co GWP betonu ocenianego (G_a), z założeniami podanymi poniżej.

9.3.2 Założenia do obliczenia G_r

Parametr	Wartość	Źródło
Cement referencyjny	CEM I 42,5R (bez dodatków mineralnych)	EN 206-1:2026 §5.4
GWP-total cementu	766 kg CO₂e/t	EPD SPC/ITB, grudzień 2025 (GWP-fossil, A1–A3)
Dozowanie cementu	Wg klasy wytrzymałości i ekspozycji	PN-B-06265:2018 Tab. NA.F.1, klasa XC2
Kruszywo	Naturalne (piasek + żwir), 5,0 kg CO₂e/t	poLCA v2025.1
Woda	w/c = 0,50 (maks. wg PN-B-06265 dla XC2)	PN-B-06265:2018
Domieszki	1% masy cementu, 2 000 kg CO₂e/t	ecoinvent 3.11
Transport cementu	100 km, 0,085 kg CO₂e/t·km	Średnia PL, ecoinvent 3.11
Transport kruszyw	30 km, 0,085 kg CO₂e/t·km	Średnia PL, ecoinvent 3.11
Energia elektryczna	5 kWh/m³, 690 kg CO₂e/MWh	KOBiZE 2024 (miks PL za 2023)
Diesel	1,5 l/m³, 3,17 kg CO₂e/l	KOBiZE 2024

9.3.3 Przykład obliczenia G_r dla C30/37

Składnik	Ilość	EF	GWP [kg CO₂e/m³]	Udział
A1 — Cement CEM I	365 kg	0,766 /kg	279,6	89,6%
A1 — Kruszywa naturalne	1 803 kg	0,005 /kg	9,0	2,9%
A1 — Woda	182 l	0,0004 /l	0,1	0,0%
A1 — Domieszka	3,7 kg	2,0 /kg	7,4	2,4%
A2 — Transport cement	36,5 t·km	0,085 /t·km	3,1	1,0%
A2 — Transport kruszywa	54,1 t·km	0,085 /t·km	4,6	1,5%
A3 — Energia elektr.	5 kWh	0,690 /kWh	3,5	1,1%
A3 — Diesel	1,5 l	3,17 /l	4,8	1,5%
G_r (C30/37) = GWP-total A1–A3			312 kg CO₂e/m³

WERYFIKACJA: Obliczone G_r = 312 kg CO₂e/m³ jest spójne z danymi literaturowymi. Garbacz i Urbańska (Politechnika Warszawska, BTA nr 4/2021) podają GWP betonu C30/37 z CEM I w zakresie 300–350 kg CO₂e/m³. Górak (Materiały Budowlane nr 2/2024) stosuje porównywalne wartości referencyjne. Standard emisyjnoscbetonu.pl (SPBT/IMBiTB, 2022) klasyfikuje beton C30/37 z CEM I jako „tradycyjny” z GWP w zbliżonym zakresie.

9.3.4 Tabela polskich wartości referencyjnych G_r

Klasa	Cement CEM I [kg/m³]	w/c	G_r [kg CO₂e/m³]	Źródło dozowania
C20/25	280	0,55	240	PN-B-06265 Tab.NA.F.1, XC2
C25/30	320	0,50	270	PN-B-06265 Tab.NA.F.1, XC2
C30/37	365	0,50	312	PN-B-06265 Tab.NA.F.1, XC2
C35/45	410	0,45	350	PN-B-06265 Tab.NA.F.1, XC2
C40/50	460	0,40	393	PN-B-06265 Tab.NA.F.1, XC2

GWP cementu: EPD SPC/ITB (12.2025), GWP-total = 766 kg CO₂e/t dla CEM I. Dozowanie: PN-B-06265:2018, klasa ekspozycji XC2 (typowa dla betonu konstrukcyjnego). Kruszywa, transport, energia: poLCA v2025.1, ecoinvent 3.11, KOBiZE 2024. Wartości G_r podlegają aktualizacji przy nowej wersji EPD SPC lub raportu KOBiZE.

9.3.5 Aktualizacja wartości G_r

Wartości G_r są aktualizowane w następujących przypadkach:

Nowa wersja EPD SPC/ITB (zmiana GWP-total cementu)
Nowy raport KOBiZE (zmiana EF miksu energetycznego PL)
Zmiana wymagań PN-B-06265 (minimalne dozowanie cementu)
Rewizja EN 206-1:2026 Annex G

Operator Programu EPD Polska publikuje zaktualizowane G_r w ciągu 60 dni od zmiany danych wejściowych. Producent betonu przelicza klasę GWR w ciągu 90 dni od publikacji nowych G_r.

9.3.6 Bibliografia

EPD SPC/ITB — Deklaracja Środowiskowa Produktu Typ III: Cementy CEM I–V wyprodukowane w Polsce, grudzień 2025 (data ważności: 18.12.2030)
Garbacz A., Urbańska P. — „Śląd węglowy betonu”, Budownictwo, Technologie, Architektura, nr 4/2021, s. 56–61
Górak P. — „Szacowanie kategorii emisyjności na bazie wymagań standardu”, Materiały Budowlane, nr 2/2024
Standard klasyfikacji emisyjności betonu towarowego, SPBT/IMBiTB, 2022 (emisyjnoscbetonu.pl)
PN-B-06265:2018 — Beton: Krajowe uzupełnienie PN-EN 206

9.4 Mapowanie GWR na certyfikat ECV

Certyfikat ECV (Environmental Concrete Value) przyznawany jest na podstawie klasy GWR:

Klasa GWR	Certyfikat ECV	Znaczenie
GWR 5–9	★★★	Beton niskoemisyjny
GWR 3–4	★★	Beton obniżonej emisji
GWR 1–2	★	Beton zredukowanej emisji
GWR 0	—	Beton standardowy