EPD+ Polska|Dokumenty programowe
KalkulatorMapaCertyfikacja
PROGRAM EPD POLSKA
METHODOLOGICAL DOCUMENT

TRACE

Deklaracje środowiskowe wyrobów budowlanych — Zasady formułowania i walidacji wymagań dotyczących danych

Traceable · Representative · Accessible · Comparable · Evidence-based

MET-TRACE-EPD-PL:2026 · Wersja 1.0 · Multicert Sp. z o.o.
Zakres: Wszystkie c-PCR i ścieżki audytowe AVS 3+
Pobierz PDF
Spis treści 1. Cel i zakres stosowania 2. Powołania normatywne 3. Ocena istotności 4. Pięć kryteriów TRACE 5. Zastosowanie 6. Wdrożenie
01

Cel i zakres stosowania

Niniejszy dokument określa pięć kryteriów walidacji wymagań dotyczących danych stosowanych w deklaracjach środowiskowych wyrobów budowlanych. Kryteria TRACE stanowią narzędzie walidacji, które powinien być zastosowane do każdego wymagania dotyczącego danych przed jego włączeniem do uzupełniających reguł kategorii produktów (c-PCR), procedur certyfikacji (PR), list sprawdzających audytora lub formularzy programowych Programu EPD Polska.

Dokument ma zastosowanie do:

  • Wszystkich uzupełniających reguł kategorii produktów (c-PCR) wydanych w ramach Programu EPD Polska
  • Wszystkich procedur certyfikacji i ścieżek audytowych w systemie AVS 3+ (Rozporządzenie (UE) 2024/3110)
  • Wszystkich wymagań dotyczących danych wejściowych do obliczeń LCA dla wyrobów budowlanych
  • Kryteriów weryfikacji oświadczeń środowiskowych (ECV)
TERMINOLOGIA — WALIDACJA A WERYFIKACJA: Niniejszy dokument stosuje termin walidacja (validation) w rozumieniu EN 17029:2019 i ISO 9000:2015 §3.8.13 — potwierdzenie, poprzez przedstawienie obiektywnego dowodu, że wymagania dotyczące konkretnego zamierzonego zastosowania zostały spełnione. Przedmiotem walidacji TRACE są wymagania zawarte w dokumentach programowych (ocena ich przydatności do zamierzonego zastosowania). Weryfikacja (verification, ISO 9000:2015 §3.8.12) — potwierdzenie, że określone wymagania zostały spełnione — jest przedmiotem odrębnego procesu realizowanego przez audytora wobec danych producenta, zgodnie z procedurą certyfikacji (PR). Walidacja TRACE poprzedza weryfikację audytorską.

Rysunek 1 — Schemat walidacji wymagań dotyczących danych w Programie EPD Polska

Wymaganie dotyczące danych Krok 0 — Ocena istotności Udział pozycji w wskaźniku ≥ 1%? < 1% domyślna ≥ 1% Krok 1 — Walidacja TRACE T Traceable R Representative A Accessible C Comparable E Evidence-based Wszystkie kryteria spełnione? ✗ ✓ Krok 2 — Proporcjonalność Rygor adekwatny do udziału pozycji Wymaganie włączone do c-PCR / PR / LS / FOR c-PCR = uzupełniające reguły kategorii produktów · PR = procedura certyfikacji LS = lista sprawdzająca · FOR = formularz programowy - - - → = pętla zwrotna (przeformułowanie wymagania)
02

Powołania normatywne i analogie w innych systemach

2.1 Powołania normatywne

EN 15804:2012+A2:2019, EN 17029:2019, ISO 14025:2006, ISO 14044:2006, ISO 9000:2015 (§3.8.12–13 weryfikacja/walidacja), ISO/IEC Directives Part 2:2021 (§7 czasowniki modalne). Dla powołań datowanych stosuje się wyłącznie wydanie przywołane.

2.2 Umocowanie kryteriów TRACE w uznanych systemach normatywnych

Każde kryterium TRACE ma precedens w normach stosowanych w laboratoriach, systemach zarządzania, bezpieczeństwie informacji i przemyśle regulowanym:

TRACEPrecedens normatywnyALCOA++
TISO/IEC 17025 §7.6 identyfikowalność metrologiczna · ISO 9001 §8.5.2 · ISO 22000 §8.3 · ISO 13485 §7.5.3Attributable, Traceable
RISO/IEC 17025 §7.3 reprezentatywność próbek · ISO 14064-3 §6.2 istotność · ISO 5725-1 odtwarzalnośćAccurate, Original
AISO 9001 §7.5.3 dostępność informacji · ISO/IEC 27001 dostępność (CIA) · ISO 19011 §6.3.3Available, Legible
CISO/IEC 17025 §7.7 porównywalność międzylaboratoryjna · ISO 14025 §6.7.2 porównywalność EPDConsistent
EISO 19011 §3.8 dowód z auditu · ISO/IEC 17021-1 §9.4.5 · EN 17029 §7.3Complete, Enduring
IstotnośćISO 31000 §6.4 proporcjonalność · ISO 14064-3 §6.2 materialność · ISA 320—
03

Ocena istotności (Materiality Assessment)

Przed zastosowaniem kryteriów TRACE do wymagania dotyczącego danych, powinien być przeprowadzona ocena istotności pozycji. Ocena istotności obejmuje dwa elementy:

  1. Czy ta pozycja ma istotny wpływ na wynik? — jeśli udział pozycji w danym wskaźniku środowiskowym wynosi poniżej progu istotności, dopuszczalna jest uproszczona ścieżka danych (wartość domyślna z c-PCR) bez indywidualnej walidacji TRACE.
  2. Czy wymagana precyzja jest proporcjonalna do wpływu? — poziom szczegółowości danych, rygor weryfikacji audytorskiej i wymagany poziom w hierarchii danych (EN 15941) powinny być adekwatne do udziału pozycji w wyniku końcowym.

3.1 Progi istotności

Udział pozycji w wskaźnikuKlasyfikacjaWymagany poziom danych (EN 15941)Ścieżka TRACE
≥ 25%Pozycja dominującaPoziom 1 lub 2 (dane pierwotne lub EPD dostawcy)Pełna walidacja TRACE. Weryfikacja audytorska na miejscu obowiązkowa. Wszystkie pięć testów operacyjnych (T/R/A/C/E) powinny być spełnione.
5–25%Pozycja istotnaPoziom 1, 2 lub 3 (dane krajowe/regionalne dopuszczalne)Walidacja TRACE obowiązkowa. Weryfikacja audytorska wyrywkowa (min. 1 dokument źródłowy). Testy T, R, E obowiązkowe; A i C — rekomendowane.
1–5%Pozycja drugorzędnaPoziom 3 lub 4 (dane europejskie dopuszczalne)Walidacja TRACE uproszczona — wystarczy spełnienie T i E. Dopuszczalne dane domyślne z c-PCR bez indywidualnej weryfikacji źródła.
< 1%Pozycja pomijalnaPoziom 4 lub 5 (wartość domyślna lub konserwatywna)Ocena istotności zamknięta — pozycja nie podlega walidacji TRACE. C-PCR powinien podać wartość domyślną. Producent może ją zastosować bez uzasadnienia.
UWAGA: Progi istotności odnoszą się do typowego udziału pozycji w danym wskaźniku środowiskowym dla danej kategorii produktów, nie do konkretnego producenta. Udział ustala autor c-PCR na podstawie analizy struktury emisji dla danej kategorii wyrobów. Przykłady: dla betonu towarowego — surowiec dominujący (cement) stanowi 75–85% GWP; dla stolarki okiennej — profil aluminiowy/PVC może stanowić 40–70% GWP; dla izolacji termicznej — surowiec bazowy (polistyren, wełna) stanowi 50–80% GWP. Wartości udziałów powinny być podane w każdym c-PCR jako podstawa do klasyfikacji istotności.

3.2 Zasada proporcjonalności

Nakład pracy producenta i audytora powinien być proporcjonalny do wpływu pozycji na wynik końcowy. Oznacza to w praktyce:

Pozycja (przykłady z różnych kategorii wyrobów)Typowy udziałAdekwatny nakład producentaAdekwatny nakład audytora
Surowiec dominujący
(np. cement w betonie, profil Al w stolarce, stal w konstrukcji)		40–85%EPD dostawcy lub dane średnie krajowe. Weryfikacja typu na dokumentach zakupu. Pełny bilans roczny.Pełna weryfikacja: faktury, WZ, bilans masowy, przeliczenie wskaźnika. Czas: ~40% audytu.
Transport surowców
(A2 — wspólne dla wszystkich kategorii)		3–15%Adresy dostawców z faktur. Odległości z map lub kalkulatora.Weryfikacja wyrywkowa: 2–3 dostawców. Czas: ~15% audytu.
Surowce drugorzędne
(np. kruszywa, okucia, izolacja, wypełniacze)		3–15%Typ i ilość z dokumentów zakupu. Wskaźnik domyślny z bazy programu dopuszczalny.Weryfikacja wyrywkowa lub pominięcie przy niskim ryzyku. Czas: ~10% audytu.
Energia zakładu
(A3 — elektryczna, cieplna, paliwa)		2–10%Faktury za energię. Metoda alokacji udokumentowana.Weryfikacja faktur + zasadności alokacji. Czas: ~10% audytu.
Materiały pomocnicze
(np. domieszki, kleje, uszczelniacze, farby)		1–5%Ilość z dokumentacji produkcyjnej. Wskaźnik domyślny z bazy programu.Weryfikacja wyrywkowa lub pominięcie. Czas: ~5% audytu.
Pozycje pomijalne
(np. woda procesowa, opakowania, czyściwa)		< 1%Wartość domyślna z c-PCR. Bez indywidualnego zbierania danych.Brak weryfikacji. Czas: 0%.

Trójstopniowa struktura walidacji

PRZYKŁAD ZASTOSOWANIA: Autor c-PCR rozważa wymaganie „producent powinien podać szczegółowy skład chemiczny każdego surowca". Ocena istotności: jeśli surowiec stanowi < 5% wskaźnika — pozycja drugorzędna. Proporcjonalność: skład chemiczny surowca nie wpływa bezpośrednio na wskaźnik środowiskowy (wpływa na właściwości użytkowe wyrobu, nie na emisje). Decyzja: Wymaganie nie spełnia kryterium istotności dla celów deklaracji środowiskowej — nie włączać do c-PCR. Jeśli jest potrzebne z innych powodów (np. opis produktu) — umieścić jako informację dodatkową, nie jako wymaganie dotyczące danych do obliczenia LCA.
04

Pięć zasad TRACE

T
Traceable
Identyfikowalne — dające się prześledzić do dokumentu źródłowego
Każda wartość liczbowa użyta w obliczeniu wskaźników środowiskowych powinien być możliwa do prześledzenia wstecz — od wyniku w opublikowanej deklaracji EPD, przez obliczenie w systemie, dane wejściowe, aż do konkretnego dokumentu w archiwum producenta (faktura, dokument WZ, odczyt licznika, EPD dostawcy).
Test operacyjny: Audytor wskazuje losową wartość w EPD. Producent przedstawia dokument źródłowy w ciągu 15 minut. Jeśli nie — wartość nie spełnia kryterium T.
R
Representative
Reprezentatywne — adekwatne do rzeczywistego wpływu środowiskowego
Dane powinny odzwierciedlać faktyczną produkcję w okresie referencyjnym — nie wartości teoretyczne, nominalne, projektowe ani marketingowe. Reprezentatywność obejmuje trzy wymiary: czasowy (okres minimum 12 miesięcy, nie starszy niż 24 miesiące), technologiczny (odpowiada faktycznie stosowanej technologii, dostawcom i recepturom) oraz geograficzny (odpowiada lokalizacji wytwórni i krajowemu miksowi energetycznemu).
Test operacyjny: GWP obliczony z danych w systemie EPD+ różni się od GWP przeliczonego na podstawie dokumentów źródłowych o nie więcej niż ±5%. Jeśli rozbieżność jest większa — dane nie spełniają kryterium R.
A
Accessible
Dostępne — możliwe do zebrania przez producenta w normalnym trybie działalności
Wymagane dane powinny pochodzić z dokumentów, które producent już posiada lub może uzyskać bez zlecania specjalistycznych badań, pomiarów czy analiz zewnętrznych. Typowe źródła dopuszczalne: faktury zakupu, dokumenty WZ, raporty systemu dozowania, odczyty liczników, karty wagowe, deklaracje dostawców. Jeśli c-PCR wymaga danych, których typowy producent danej kategorii wyrobów nie posiada — c-PCR powinien wskazać dopuszczalną metodę zastępczą (proxy) lub wartość domyślną.
Test operacyjny: Czy osoba odpowiedzialna za dane środowiskowe w zakładzie produkcyjnym jest w stanie zgromadzić wszystkie wymagane dane bez angażowania konsultanta LCA? Jeśli nie — wymaganie nie spełnia kryterium A i powinien zostać uzupełnione o metodę zastępczą.
C
Comparable
Porównywalne — dające się zestawić między producentami, wytwórniami i okresami
Wyniki obliczone na podstawie danych powinny być porównywalne: (a) między różnymi producentami tego samego wyrobu, (b) między różnymi wytwórniami tego samego producenta, (c) między kolejnymi okresami referencyjnymi tego samego producenta. Porównywalność wymaga: tej samej metodologii (EN 15804+A2), tych samych modułów (minimum A1–A3), tej samej jednostki deklarowanej, tych samych reguł alokacji i cut-off, oraz wskazania jednej metody domyślnej tam, gdzie c-PCR dopuszcza warianty.
Test operacyjny: Zamawiający porównuje GWP dwóch wyrobów tej samej kategorii z dwóch różnych EPD. Czy może to zrobić bez dodatkowych obliczeń, założeń ani konsultacji z ekspertem LCA? Jeśli nie — dane nie spełniają kryterium C.
E
Evidence-based
Oparte na dowodach — weryfikowalne przez niezależnego audytora w określonym czasie
Każde wymaganie dotyczące danych powinien mieć zdefiniowany sposób weryfikacji: co audytor sprawdza, z jakim dokumentem porównuje, jaki próg akceptacji stosuje, ile czasu zajmuje weryfikacja. Wymaganie bez zdefiniowanej metody weryfikacji nie spełnia warunków włączenia do dokumentu normatywnego Programu. C-PCR i procedury programu nie powinny zawierać wymagań, których spełnienia audytor nie jest w stanie potwierdzić ani zaprzeczyć na podstawie obiektywnych dowodów.
Test operacyjny: Audytor jest w stanie stwierdzić zgodność lub niezgodność z wymaganiem w ciągu 1 godziny pracy na miejscu w zakładzie produkcyjnym. Jeśli weryfikacja wymaga więcej czasu — wymaganie jest zbyt złożone i powinno zostać uproszczone lub rozłożone na elementy składowe.
05

Zastosowanie TRACE w dokumentach programowych

5.1 Walidacja c-PCR

Każde wymaganie dotyczące danych w c-PCR wydawanym przez Program EPD Polska powinien przejść walidację TRACE przed publikacją. Walidacja polega na sprawdzeniu, czy wymaganie spełnia wszystkie pięć kryteriów. Wynik walidacji dokumentowany jest w formularzu FOR-TRACE-01:

Wymaganie c-PCRTRACEDziałanie korygujące (jeśli nie spełnia)
Przykład: „Producent powinien podać skład mineralogiczny cementu"✓✓✗✓✓Nie spełnia A — producent betonu nie posiada składu mineralogicznego cementu dostawcy. Działanie: Zamienić na „typ cementu wg EN 197-1" (dana dostępna z faktury i karty katalogowej)
Przykład: „Stosować najwyższy dostępny poziom danych"✓✗✓✓✗Nie spełnia R (kto ocenia „dostępność"?) ani E (jak audytor weryfikuje?). Działanie: Zdefiniować obowiązek sprawdzenia rejestrów EPD + automatyczną flagę w systemie
Przykład: „GWP CEM I ≤ 920 kg CO₂e/t (poLCA v2025.1)"✓✓✓✓✓Spełnia TRACE — konkretna wartość, weryfikowalne źródło, dostępna z bazy poLCA, porównywalna, audytor sprawdza wersję bazy
ZASADA: Wymaganie, które nie spełnia choćby jednego kryterium TRACE, nie powinno zostać włączone do dokumentu programowego w obecnej formie. Musi zostać przeformułowane, uzupełnione o metodę zastępczą lub usunięte. Nie ma wyjątków od tej zasady — nawet jeśli wymaganie pochodzi z europejskiej normy odniesienia (EN 16757, EN 16908 itp.). W takim przypadku c-PCR EPD Polska operacjonalizuje wymaganie normy do poziomu spełniającego TRACE i dokumentuje różnicę w załączniku informacyjnym.

5.2 Walidacja ścieżek audytowych (AVS 3+)

Każdy punkt listy sprawdzającej audytora, każdy test krzyżowy (T1–T5) i każde kryterium niezgodności w procedurze certyfikacji powinien spełniać kryteria TRACE. W szczególności:

Kryterium TRACEWymaganie wobec ścieżki audytowej
T — TraceableAudytor powinien wskazać, jaki dokument źródłowy weryfikuje daną pozycję. Lista dopuszczalnych dokumentów źródłowych podana w c-PCR lub procedurze.
R — RepresentativeAudytor weryfikuje, czy dane odpowiadają faktycznej produkcji — nie wartościom projektowym, deklarowanym ani modelowym. Okres referencyjny zdefiniowany w c-PCR.
A — AccessibleAudytor nie powinien wymagać od producenta dokumentów, których producent nie posiada w normalnym trybie działalności. Jeśli dokument jest niedostępny — audytor stosuje metodę zastępczą z c-PCR.
C — ComparableWynik audytu (zgodność/niezgodność) nie powinien zależeć od interpretacji audytora. Kryteria powinny być jednoznaczne — dwóch audytorów oceniających ten sam zakład produkcyjny powinien dojść do tego samego wyniku.
E — Evidence-basedKażdy punkt kontrolny powinien mieć zdefiniowany czas weryfikacji. Suma czasów wszystkich punktów kontrolnych = szacunkowy czas audytu.

5.3 Walidacja kryteriów ECV

Oświadczenia środowiskowe (ECV) certyfikowane w ramach Programu EPD Polska powinny opierać się na danych spełniających TRACE. Każde kryterium ECV (próg emisyjny, udział materiałów, redukcja emisji) powinien być:

06

Wdrożenie

6.1 Dokumenty podlegające walidacji TRACE

Typ dokumentuKodMoment walidacji TRACE
Uzupełniające reguły kategorii produktówc-PCR-*-EPD-PLPrzed publikacją wersji 1.0 i przy każdej aktualizacji
Procedura certyfikacjiPR-*-EPD-PLPrzed publikacją — sekcje dotyczące danych i audytu
Lista sprawdzająca audytoraLS-*-EPD-PLKażdy punkt kontrolny indywidualnie
Formularz programowy (dane wejściowe)FOR-*Każde pole wymagające danych od producenta
Kryteria oświadczeń środowiskowychECV-*Każde kryterium progowe i każde wymaganie dowodowe
Instrukcje ProgramuIP-EPD-PLSekcje dotyczące danych — przy każdej aktualizacji

6.2 Formularz walidacji FOR-TRACE-01

Dla każdego wymagania dotyczącego danych autor dokumentu wypełnia formularz zawierający:

  1. Treść wymagania — dosłowny cytat z dokumentu
  2. Ocena T/R/A/C/E — spełnia (✓) / nie spełnia (✗) / częściowo (△) dla każdego kryterium
  3. Uzasadnienie — krótkie wyjaśnienie dla każdego kryterium (1–2 zdania)
  4. Działanie korygujące — jeśli którekolwiek kryterium nie jest spełnione: co zmienić
  5. Status po korekcie — potwierdzenie, że po korekcie wszystkie kryteria są spełnione
WYMAGANIE: Formularz FOR-TRACE-01 jest załącznikiem obowiązkowym do każdego nowego c-PCR i każdej aktualizacji procedury certyfikacji. Dokumenty bez formularza TRACE nie powinny być zatwierdzone przez Dyrektora Generalnego Multicert Sp. z o.o. jako operatora Programu EPD Polska.

6.3 Przegląd okresowy

Istniejące dokumenty programowe podlegają przeglądowi TRACE:

TRACE — podsumowanie

Krok 0 — Ocena istotności: Zanim zastosujesz TRACE, sprawdź czy pozycja ma ≥ 1% wpływu na wynik. Jeśli nie — wartość domyślna, bez dalszej analizy.

Krok 1 — Pięć zasad TRACE: Dane w deklaracjach środowiskowych powinny być: identyfikowalne do źródła (Traceable), reprezentatywne dla rzeczywistej produkcji (Representative), dostępne dla producenta bez specjalistycznej pomocy (Accessible), porównywalne między wyrobami i producentami (Comparable), i oparte na dowodach weryfikowalnych przez audytora (Evidence-based).

Krok 2 — Proporcjonalność: Nakład pracy powinien odpowiadać wadze pozycji. 80% czasu audytora na 80% wpływu na wynik.

Wymaganie, które nie spełnia choćby jednego z tych kryteriów, nie spełnia warunków włączenia do dokumentu normatywnego Programu.

MET-TRACE-EPD-PL:2026 v1.0
Opracowanie: Multicert Sp. z o.o., ul. Grzybowska 87, 00-844 Warszawa
Operator Programu EPD Polska | www.epd.org.pl
Data zatwierdzenia: 2026-03-23 | Następny przegląd: 2028-03-23