1.1 Cel dokumentu

Niniejsza procedura określa zasady uzyskania i utrzymania certyfikatu EPD+ dla betonu towarowego w ramach Programu EPD Polska. Certyfikat EPD+ potwierdza, jaka ilość gazów cieplarnianych (wyrażona w kg ekwiwalentu CO₂ na metr sześcienny) powstaje przy produkcji betonu danej klasy w danej wytwórni. Procedura jest zgodna z Rozporządzeniem (UE) 2024/3110 o wyrobach budowlanych (nowe CPR), które od 2026 roku wymaga od producentów deklarowania wpływu środowiskowego swoich wyrobów.

Model certyfikacji opiera się na trzech zasadach:

• Producent oblicza samodzielnie — wytwórnia betonu otrzymuje oprogramowanie i bazę danych emisyjnych, a następnie samodzielnie wprowadza dane o swoich recepturach, dostawcach, zużyciu energii i wolumenach produkcji. System oblicza wyniki automatycznie.
• Audytor weryfikuje na miejscu — niezależny audytor Multicert przyjeżdża do wytwórni i porównuje dane wpisane do systemu z dokumentami źródłowymi: fakturami za cement, dokumentami WZ dostawców kruszyw, odczytami liczników energii, raportami z dozowni.
• Zamawiający może sprawdzić wynik — inwestor lub generalny wykonawca otrzymuje narzędzia do samodzielnej weryfikacji, czy deklarowane wartości emisji są wiarygodne i odpowiadają rzeczywistej produkcji.

1.2 Zakres stosowania

Procedura dotyczy betonu towarowego produkowanego w wytwórniach stacjonarnych i mobilnych zgodnie z normą EN 206-1:2026, w klasach wytrzymałości od C8/10 do C100/115. Dotyczy również betonów specjalnych objętych EN 16757:2022: samozagęszczalnych (SCC), napowietrzonych, lekkich (LWAC) oraz wysokowartościowych (HPC) — z zastrzeżeniem, że dla betonów lekkich wskaźniki emisyjne kruszyw mogą się różnić od podanych w sekcji 3.3. Obliczenia obejmują etapy od pozyskania surowców do wyprodukowania betonu na wytwórni (moduły A1–A3 zgodnie z EN 15804+A2:2019). Opcjonalnie producent może rozszerzyć obliczenia o transport do odbiorcy (moduł A4), rozbiórkę i zagospodarowanie odpadu (moduły C1–C4) oraz potencjał odzysku (moduł D).

1.3 Podstawy normatywne

2.1 Zasada ogólna

2.2 Podział zadań zgodnie z AVS 3+

2.3 Porównanie z dotychczasowym modelem

3.1 Platforma EPD+ Kalkulator

Producent betonu otrzymuje od EPD Polska dedykowane oprogramowanie do samodzielnego obliczania wskaźników środowiskowych swoich receptur betonowych. Oprogramowanie działa w przeglądarce internetowej i jest dostępne po zawarciu umowy z operatorem programu. Główne funkcje:

• Receptury — producent wprowadza składy swoich mieszanek betonowych na 1 m³: typ i ilość cementu, kruszywa (naturalne, łamane, z recyklingu), woda, domieszki chemiczne, dodatki mineralne (popiół lotny, żużel wielkopiecowy, mączka wapienna)
• Energia — zużycie energii elektrycznej (kWh na m³ betonu), paliw (olej napędowy, gaz ziemny), ciepła technologicznego
• Transport — odległości dostaw poszczególnych surowców (w km), typy pojazdów, ładowności
• Obliczanie automatyczne — system mnoży ilość każdego surowca przez odpowiedni wskaźnik emisyjny i sumuje wyniki: powstaje wartość GWP (potencjał globalnego ocieplenia) oraz pozostałe 12 wskaźników wymaganych przez EN 15804+A2
• Raporty — system generuje tabelę wyników w formacie EPD, wykres struktury emisji (który surowiec ile waży) oraz arkusz danych wejściowych do audytu

3.2 Reguły obliczeniowe

Reguły obliczeniowe dla betonu towarowego — hierarchia jakości danych, zasady alokacji, podejście cut-off, wskaźniki emisyjne oraz klasyfikacja emisyjna GWR EN 206-1:2026 — określone są w odrębnym dokumencie normatywnym:

3.3 Bezpieczeństwo i kontrola wersji

• Logowanie — każda zmiana danych w systemie jest rejestrowana (użytkownik, data, zmieniona wartość, wartość poprzednia)
• Blokada edycji — po złożeniu wniosku o certyfikację dane wejściowe są zamrażane; dalsze zmiany wymagają nowego cyklu weryfikacji
• Wersjonowanie bazy — każda aktualizacja wskaźników emisyjnych jest wersjonowana (np. poLCA v2025.1); audytor weryfikuje, czy zastosowano aktualną wersję
• Eksport audytowy — system generuje pełen pakiet danych do weryfikacji w formacie umożliwiającym niezależne przeliczenie

Certyfikacja EPD+ dla betonu towarowego składa się z ośmiu etapów realizowanych w okresie 8–14 tygodni. Poniższy schemat przedstawia proces od rejestracji do publikacji:

Etap 1: Rejestracja i umowa

Producent betonu zgłasza się do Programu EPD Polska i podpisuje umowę o certyfikację EPD+ (formularz D1). Umowa obejmuje: zakres (lista wytwórni, klasy betonu), okres ważności (5 lat), opłaty programowe, zobowiązania dotyczące współpracy z audytorem.

Etap 2: Dostęp do oprogramowania i szkolenie

Producent otrzymuje dostęp do platformy EPD+ Kalkulator (konto dla wytwórni + konto dla osoby odpowiedzialnej za dane środowiskowe). EPD Polska przeprowadza szkolenie (4h, zdalnie lub na miejscu) obejmujące: wprowadzanie receptur, wybór wskaźników emisyjnych, interpretację wyników, eksport raportów.

Etap 3: Wprowadzanie danych produkcyjnych

Producent wprowadza do systemu dane za okres referencyjny (minimum 12 miesięcy):

• Receptury betonowe — skład na 1 m³ dla każdej klasy (kg cementu, kg kruszyw, litry wody, kg domieszek)
• Dane o dostawcach — nazwy, odległości transportowe, typy cementu, źródła kruszyw
• Zużycie energii — faktury za energię elektryczną, paliwa, odczyty podliczników
• Produkcja — wolumeny roczne w m³ według klasy betonu
• Transport surowców — odległości, częstotliwości, ładowności

Etap 4: Samoobliczenie

System automatycznie przelicza dane wejściowe na wskaźniki środowiskowe EN 15804+A2 (13 wskaźników wpływu + zasoby + odpady + przepływy wyjściowe). Wyniki prezentowane są dla każdej receptury w postaci: tabeli EPD, wykresu struktury emisji (obszary koncentracji emisji) oraz porównania z wartościami referencyjnymi. Na tym etapie producent może optymalizować receptury (np. zamiana CEM I na CEM III, skrócenie dystansu transportu kruszyw) i analizować wpływ zmian na GWP w czasie rzeczywistym.

Etap 5: Złożenie wniosku o weryfikację

Kiedy producent jest gotowy, składa wniosek o weryfikację (formularz D2). System zamraża dane wejściowe i generuje pakiet dokumentów do weryfikacji:

• Raport LCA (auto-generowany z systemu)
• Tabela EPD w formacie EN 15804+A2
• Arkusz danych wejściowych z referencjami do dokumentów źródłowych
• Mapa obszarów koncentracji emisji
• Deklaracja DQR (Data Quality Rating)

Etap 6: Audyt na miejscu

Kluczowy etap procedury — szczegółowo opisany w Sekcji 5.

Etap 7: Raport walidacyjny (D4/VAL)

Po pozytywnym audycie audytor Multicert sporządza raport walidacyjny (formularz D4/VAL) zawierający: potwierdzenie zgodności obliczeń, wyniki próby krzyżowej, listę niezgodności (jeśli wystąpiły) i ich zamknięcie, ocenę systemu FPC w zakresie komponentu środowiskowego, rekomendację certyfikacyjną.

Etap 8: Publikacja EPD i rejestracja

Operator programu (Multicert) wydaje certyfikat EPD+ i publikuje deklarację w rejestrze EPD Polska (epd.org.pl). EPD otrzymuje numer rejestracyjny: EPD-PL-XXXX-YYYY-ZZ. Jednocześnie publikowany jest raport walidacyjny (VAL-PL-XXXX-YYYY-ZZ) oraz, jeśli dotyczy, sekcja środowiskowa DoPC.

Audyt na miejscu stanowi najważniejszy etap całego procesu — audytor Multicert przyjeżdża do wytwórni betonu i sprawdza, czy dane wprowadzone do oprogramowania odpowiadają temu, co faktycznie dzieje się w produkcji. Audyt trwa zazwyczaj 1–2 dni robocze, w zależności od liczby wytwórni i klas betonu objętych certyfikacją.

5.1 Pięć obszarów weryfikacji

5.2 Metoda próby krzyżowej (weryfikacja krzyżowa)

Próba krzyżowa to podstawowe narzędzie audytora, które pozwala szybko sprawdzić, czy dane w systemie odpowiadają faktycznej produkcji. Zasada jest prosta: jeśli wytwórnia deklaruje w systemie, że zużywa 340 kg cementu na metr sześcienny betonu C30/37, a wyprodukowano 10 000 m³ tej klasy, to łączny zakup cementu na tę klasę powinien wynosić około 3 400 ton. Audytor porównuje tę liczbę z fakturami zakupu cementu. Podobne przeliczenie wykonuje dla kruszyw, energii i wody:

* Bilans masowy kruszyw uwzględnia korektę na wilgotność naturalną: ilość kruszywa w recepturze podana jest w stanie suchym, a dostawy ważone w stanie wilgotnym. Audytor stosuje korektę na podstawie danych z suszenia próbek lub przyjętą wartość standardową (piasek 4–6%, żwir 2–3%).

** Próba krzyżowa T5 dotyczy GWP-total. Jednocześnie w raporcie EPD deklarowane są trzy podwskaźniki zgodnie z EN 15804+A2:2019: GWP-fossil (emisje kopalne), GWP-biogenic (emisje biogeniczne) i GWP-luluc (użytkowanie gruntów). Dla betonu towarowego GWP-fossil stanowi > 99% GWP-total, a GWP-biogenic i GWP-luluc mają wartości bliskie zeru.

5.3 Kategorie niezgodności

Każda wartość liczbowa w opublikowanej deklaracji EPD musi być możliwa do prześledzenia wstecz aż do konkretnego dokumentu w archiwum producenta. Ścieżka audytowa to ciąg powiązań między opublikowanym wynikiem a dokumentem źródłowym. Przykład: jeśli w EPD widnieje wartość GWP = 342 kg CO₂e/m³ dla betonu C30/37, audytor musi móc prześledzić, skąd ta liczba się wzięła — przez obliczenie w systemie, dane wejściowe o ilości cementu, aż do faktury za cement od dostawcy.

6.1 Struktura ścieżki audytowej

Poniższa tabela przedstawia strukturę ścieżki audytowej na przykładzie pozycji A1 — cement dla betonu C30/37. Każdy wiersz stanowi ogniwo łańcucha identyfikowalności — od dokumentu źródłowego w archiwum producenta do wartości opublikowanej w deklaracji EPD:

6.2 Macierz identyfikowalności

Producent betonu powinien nie tylko znać wartość GWP swojego wyrobu, ale przede wszystkim rozumieć, skąd ta wartość się bierze i które decyzje mają na nią największy wpływ. Analiza struktury emisji (tzw. obszarów koncentracji emisji) pokazuje, że w przypadku betonu towarowego zdecydowanie dominującym źródłem emisji jest cement — jego produkcja odpowiada za 65–85% całkowitego wskaźnika GWP betonu. Oznacza to, że najskuteczniejszą drogą do obniżenia emisji jest zmiana typu cementu lub zwiększenie udziału dodatków mineralnych (popiołu lotnego, żużla wielkopiecowego).

7.1 Typowa struktura emisji GWP betonu C30/37

7.2 Mapa obszarów koncentracji emisji — prezentacja wyników w systemie

System EPD+ Kalkulator prezentuje producentowi wyniki w trzech widokach:

Po zakończeniu certyfikacji producent otrzymuje trzy powiązane dokumenty, które razem tworzą kompletną dokumentację środowiskową wyrobu budowlanego zgodną z wymaganiami CPR 2024/3110:

8.1 Trzy dokumenty = jeden proces

8.2 Okres ważności i aktualizacja

• EPD — ważna 5 lat od daty wydania, pod warunkiem pozytywnych audytów nadzoru (corocznych). Jeżeli przyszłe akty delegowane CPR 2024/3110 określą krótszy cykl aktualności deklaracji środowiskowych, okres ważności EPD zostanie odpowiednio dostosowany.
• Raport walidacyjny — ważny do następnego audytu nadzoru lub audytu z triggera zmian (patrz Sekcja 10)
• DoPC — aktualizowana przy każdej zmianie deklarowanej charakterystyki środowiskowej

Inwestor, generalny wykonawca lub projektant musi mieć możliwość samodzielnego sprawdzenia, czy deklarowane dane środowiskowe betonu są prawdziwe i odpowiadają rzeczywistej produkcji. Model AVS 3+ zapewnia to na trzech poziomach, różniących się głębokością weryfikacji i wymaganym czasem:

9.1 Trzy poziomy weryfikacji przez zamawiającego

9.2 Karta weryfikacyjna — wartości referencyjne GWP betonu

Poniższa tabela pozwala zamawiającemu szybko ocenić, czy deklarowana wartość GWP jest realistyczna. Wartości odpowiadają pasmom klasyfikacji emisyjnej GWR EN 206-1:2026 w polskiej adaptacji (pełna tabela pasm: c-PCR-BET-EPD-PL:2026 sekcja 9.2):

9.3 Sygnały ostrzegawcze dla zamawiającego

Zamawiający powinien zwrócić szczególną uwagę, gdy:

• GWP poniżej flagi „sprawdź" — wartość nierealistycznie niska dla danej klasy betonu; może oznaczać błąd w danych, niewłaściwy wskaźnik emisyjny lub pominięcie pozycji
• Beton C30/37 z CEM I i GWP < 200 — fizycznie niemożliwe bez znaczącego udziału dodatków; weryfikuj recepturę
• EPD obejmuje wytwórnię inną niż dostawca — EPD jest specyficzne dla wytwórni; sprawdź, czy numer wytwórni w EPD odpowiada wytwórni, z której pochodzi beton
• EPD przeterminowane — sprawdź datę ważności i status audytu nadzoru w rejestrze
• Brak raportu walidacyjnego — producent posiadający EPD+ CPR Ready powinien być w stanie udostępnić raport D4/VAL

10.1 Audyt nadzoru (coroczny)

Producent posiadający certyfikat EPD+ podlega obowiązkowemu audytowi nadzoru co 12 miesięcy. Audyt nadzoru jest krótszy niż audyt certyfikacyjny (trwa 0,5–1 dnia) i koncentruje się na sprawdzeniu, czy dane w systemie są aktualne i czy nie zaszły istotne zmiany od ostatniego audytu:

• Weryfikację, czy dane w systemie są aktualizowane (nowe faktury, nowe receptury)
• Powtórzenie testów krzyżowych T1 i T5 (bilans cementu + przeliczenie GWP) za ostatni okres
• Sprawdzenie, czy nastąpiły zmiany objęte triggerami (patrz 10.2)
• Przegląd zamkniętych niezgodności z poprzedniego audytu

10.2 Sześć triggerów zmian (T1–T6)

10.3 Odnowienie certyfikatu (po 5 latach)

Po upływie 5-letniego okresu ważności EPD producent może odnowić certyfikat w trybie uproszczonym, jeśli:

• Wszystkie audyty nadzoru były pozytywne (brak niezgodności krytycznych)
• Dane w systemie są aktualne (wszystkie triggery obsłużone)
• Nie nastąpiła istotna zmiana normy wymagająca rekwalifikacji

Audyt odnowieniowy obejmuje pełny zakres audytu certyfikacyjnego (Etap 6) ale z uwzględnieniem historii nadzorów.

Intensywność i częstotliwość audytów zależy od poziomu ryzyka wytwórni. Wytwórnia, która od lat utrzymuje porządek w dokumentacji i nie ma rozbieżności między danymi w systemie a dokumentami źródłowymi, podlega łagodniejszemu nadzorowi niż wytwórnia certyfikowana po raz pierwszy lub taka, u której wcześniej stwierdzono istotne niezgodności. Oznacza to, że rzetelne prowadzenie danych przekłada się bezpośrednio na niższe koszty i rzadsze audyty.

11.1 Trzy poziomy ryzyka wytwórni

11.2 Macierz ryzyka pozycji w obliczeniu LCA

Analogicznie, nie każda pozycja w obliczeniu emisji ma taki sam wpływ na końcowy wynik. Cement stanowi 65–85% wskaźnika GWP betonu — błąd w tej pozycji oznacza błąd w całym wyniku. Domieszki chemiczne stanowią poniżej 3% — nawet duża pomyłka nie wpłynie istotnie na wynik końcowy. Dlatego audytor poświęca zdecydowanie więcej czasu na weryfikację danych o cemencie niż o domieszkach:

11.3 Zmiana poziomu ryzyka

Poziom ryzyka wytwórni jest oceniany przy każdym audycie nadzoru i może ulec zmianie:

11.4 Matryca planowania audytu

Audytor wiodący planuje audyt na podstawie kombinacji poziomu ryzyka wytwórni i macierzy ryzyka pozycji:

Producent betonu, którego wyroby spełniają określone kryteria środowiskowe, może uzyskać dodatkowy Certyfikat ECV (Environmental Claims Verification) w ramach Programu EPD Polska. Certyfikat ECV służy do tego, aby producent mógł oficjalnie i wiarygodnie komunikować zalety środowiskowe swojego betonu — na przykład informować zamawiającego, że produkuje „beton niskoemisyjny" lub „beton z surowców wtórnych". Bez ECV takie oświadczenie jest deklaracją własną producenta, łatwą do zakwestionowania. Z ECV jest to oświadczenie potwierdzone przez niezależną jednostkę certyfikującą na podstawie danych z audytowanej EPD+.

12.1 Czym jest ECV?

Certyfikat ECV to niezależna weryfikacja konkretnego oświadczenia środowiskowego producenta, zgodna z normą ISO 14021:2016 (deklaracje środowiskowe typu II — samodeklaracje) oraz z nadchodzącą Dyrektywą Green Claims UE, która od 2026 roku zabroni firmom składania nieuzasadnionych oświadczeń ekologicznych. W kontekście betonu towarowego ECV potwierdza, że:

• Oświadczenie producenta jest oparte na zweryfikowanych danych z EPD+ (nie na szacunkach czy deklaracjach własnych)
• Wartości GWP i innych wskaźników spełniają określone progi zdefiniowane w niniejszej procedurze
• Oświadczenie jest precyzyjne, weryfikowalne i niemanipulacyjne zgodnie z wymogami Green Claims Directive

12.2 System klasyfikacji emisyjnej betonu (polska adaptacja GWR EN 206-1:2026)

Kwalifikacja do certyfikatu ECV opiera się na systemie klasyfikacji emisyjnej betonu określonym w c-PCR-BET-EPD-PL:2026 sekcja 9. System obejmuje 10 klas GWR (od GWR 0 do GWR 9) wg EN 206-1:2026 §5.4, na podstawie procentowej redukcji GWP (A1–A3) wobec betonu referencyjnego CEM I. Poniżej przedstawiono wyłącznie mapowanie klas GWR na poziomy certyfikatu ECV:

12.3 Dodatkowe oświadczenia środowiskowe

Oprócz klasyfikacji emisyjnej (klasy GWR 0–9 wg EN 206-1:2026), producent może certyfikować dodatkowe oświadczenia dotyczące konkretnych aspektów środowiskowych:

12.4 Proces certyfikacji ECV

Etap 1: Warunki wstępne

Producent musi posiadać ważną EPD+ CPR Ready (schemat B2 Programu EPD Polska) z pozytywnym raportem walidacyjnym D4/VAL. Dane w systemie EPD+ muszą być aktualne (wszystkie triggery obsłużone).

Etap 2: Wniosek o ECV

Producent składa formularz FOR-ECV-01 wskazujący: oświadczenie do certyfikacji (kod ECV-B1 do B5), receptury/klasy objęte oświadczeniem, dowody spełnienia kryterium (generowane automatycznie z systemu EPD+).

Etap 3: Weryfikacja (przegląd dokumentacyjny)

Weryfikator Multicert sprawdza:

• Czy dane w EPD+ potwierdzają spełnienie progu (np. GWP ≤ 70% ref. dla ECV-B1)
• Czy oświadczenie jest precyzyjne i niewprowadzające w błąd (np. „beton niskoemisyjny klasy C30/37" — nie „beton niskoemisyjny" bez wskazania klasy)
• Czy oświadczenie porównawcze (ECV-B3) ma prawidłowy punkt odniesienia i próg istotności ≥ 10%
• Czy raport walidacyjny D4/VAL nie zawiera otwartych niezgodności

UWAGA: Weryfikacja ECV nie wymaga dodatkowego audytu na miejscu — dane są już zweryfikowane w ramach audytu EPD+. Jest to przegląd dokumentacyjny (przegląd dokumentacyjny) trwający 1–3 dni robocze.

Etap 4: Decyzja i certyfikat

Operator programu wydaje certyfikat ECV (CERT-ECV) z numerem: ECV-PL-BET-XXXX-YYYY. Certyfikat zawiera: zweryfikowane oświadczenie (dokładne sformułowanie), klasy betonu objęte oświadczeniem, wartości progowe i osiągnięte, numer EPD+ stanowiącej podstawę, okres ważności.

Etap 5: Licencja na znak ECV

Producent otrzymuje licencję na stosowanie znaku graficznego ECV na: dokumentach handlowych (oferty, WZ), opakowaniach i oznaczeniach mieszalnika, stronie internetowej, materiałach marketingowych. Znak ECV musi być stosowany wyłącznie w powiązaniu z certyfikowanymi klasami betonu i konkretnymi wytwórniami.

12.5 Ważność i powiązanie z EPD+

12.6 Wartość ECV dla zamawiającego

Poniższa lista sprawdzająca jest stosowana przez audytora Multicert podczas audytu na miejscu w wytwórni betonu. Każdy punkt wymaga oceny: Z = zgodny, N = niezgodny, ND = nie dotyczy, S = spostrzeżenie.

Niniejsza karta pozwala zamawiającemu (inwestorowi, generalnemu wykonawcy) samodzielnie ocenić wiarygodność deklaracji EPD betonu towarowego. Wypełnij poniższą tabelę na podstawie EPD dostarczonej przez producenta:

Poniższy schemat przedstawia strukturę emisji GWP typowego betonu towarowego C30/37 z podziałem na moduły informacyjne A1 (surowce), A2 (transport), A3 (produkcja):

— Koniec dokumentu PR-EPD+BET-EPD-PL:2026 v1.0 —